Автор: davtyanmanvel

Նռնենիներ

Նախաբան

Հայկական բնությունը հագեցած է խորհրդանիշներով։ Յուրաքանչյուր ծառ, ծաղիկ կամ քար իր մեջ պահում է դարերի պատմություն և իմաստ։ Այդ խորհրդանիշների մեջ առանձնահատուկ տեղ ունի նռնենին՝ իր խորհրդավոր գեղեցկությամբ և խորարմատ իմաստով։ Նռնենին միայն մի ծառ չէ․ այն մեր հողին և ժողովրդին միացնող կենդանի կապ է, որը միաժամանակ խորհրդանշում է կյանք, բեղմնավորություն, արյուն, սեր և հույս։ Հայկական այգիներում, գյուղերի բակերում ու նույնիսկ քաղաքային պատշգամբներում աճող նռնենիները կարծես մեր ինքնության մի մասն են։ Դրանք մեզ հիշեցնում են, թե որտեղից ենք եկել և ինչ արժե պահել մեր արմատների մեջ։

Հիմնական մաս

Երբ առաջին անգամ հիշում եմ նռնենու մասին, աչքիս առջև է գալիս տատիկիս այգին՝ արևից ոսկեգույն դարձած հողը, վառ կանաչ տերևների տակ թաքնված կարմիր նռները։ Ամռան վերջում դրանք դառնում էին մեր մանկության տոնական պտուղները։ Երբ պատռում էինք նռան կեղևը, ներսից բացվում էր ամբողջ մի աշխարհ՝ լույսով լցված, քաղցր ու թթու հատիկներով։ Այդ պահերին թվում էր, թե նռան յուրաքանչյուր հատիկ մի հիշողություն է՝ մեր ընտանիքի, մեր հողի, մեր արյան։

Բայց նռնենին միայն հուշ չէ։ Այն խորհրդանշում է նաև կյանքի հակասությունները՝ գեղեցկությունը և ցավը, կորուստը և վերածնունդը։ Նրա փշերը հիշեցնում են, որ ամեն գեղեցիկ բան ունի իր դժվարությունները, իսկ նրա հյութեղ պտուղները՝ որ յուրաքանչյուր փորձությունից հետո գալիս է պտղաբերությունը։ Նռնենին կարծես խոսում է մեր ժողովրդի բնավորության մասին․ բազում ցավերից հետո մենք էլ ենք կարողանում ծաղկել, պտուղ տալ, պահպանել մեր գույնը և մեր համը՝ ինչպես նուռը։

Նռան խորհրդանիշը խորը տեղ ունի նաև հայ մշակույթում։ Այն տեսնում ենք նկարներում, զարդանախշերում, հին քարե խաչքարերի վրա։ Նռան հատիկները հաճախ համեմատվել են մարդկային միասնության հետ․ որքան էլ հատիկները շատ են, դրանք բոլորն էլ մեկ պտղի մեջ են։ Այդպես էլ մենք՝ հայերս, կարող ենք լինել տարբեր, բայց միավորված՝ նույն արմատի, նույն հողի, նույն պատմության մեջ։

Վերջաբան

Նռնենին ինձ համար ոչ միայն բնության գեղեցկություն է, այլ նաև կյանքի փիլիսոփայություն։ Այն սովորեցնում է գնահատել արմատները, աշխատասիրությունը, տոկունությունը և միասնությունը։ Երբ նայում եմ նռնենուն աշնանը, նրա ծանր պտուղներով ճյուղերին, զգում եմ, որ դա մեր ժողովրդի պատկերն է՝ փորձություններից կոփված, բայց դեռ կենսատու և հույսով լի։
Նռնենին հիշեցնում է՝ ինչ էլ որ լինի, եթե մարդը պահի իր արմատները, նա միշտ նորից կծաղկի։

«Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրում 9-րդ դասարանում կենսաբանության  դասընթացի  ծրագիրն և գնահատման համակարգը հիմնված է հանրակրթության պետական չափորոշիչների,  ինչպես նաև կենսաբանության առարկայական չափորոշիչների և «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի  հեղինակային այլընտրանքային կրթական ծրագրի պահանջների վրա:  

9-րդ դասարանի կենսաբանության դասավանդումը նպատակ ունի սովորողի մոտ ձևավորել հետևյալ կարողությունները՝· ունենալ պատկերացում օրգանիզմի բջջաբանական կառուցվածքի , օրգանիզմի ներքին միջավայրում հանդիպող օրգանական և անօրգանական նյութերի վերաբերյալ,

·  կարդալ և հասկանալ տարաբնույթ տեքստերի,  հիմնական միտքը, 

· ճանաչել և պահպանել ակադեմիական ազնվություն տեղեկության աղբյուրներն օգտագործելիս,

· վերլուծել Հայաստանի Հանրապետության արդի էկոլոգիական հիմնախնդիրները և մարտահրավերները տեղական, տարածաշրջանային և գլոբալ համատեքստում, արձագանքել դրանց որպես իրազեկ, պատասխանատու և հայրենասեր քաղաքացի,

· ստեղծել մեդիա` պահպանելով համացանցից օգտվելու անվտանգության և էթիկական կանոնները,

· ուրիշների հետ համագործակցելով,ինքնուրույն մշակել և իրականացնել նախագծեր՝ ձեռք բերած տեղեկությունը ներկայացնելով տարբեր միջոցներով,

· նախաձեռնել կամ ակտիվորեն ներգրավվել տարատեսակ հանրօգուտ միջոցառումներում՝ ըստ սեփական հետաքրքրությունների,

· վերլուծել և գիտակցել տարբեր գործոնների ազդեցությունն ընտանիքում, խմբում և հասարակության մեջ,

· ունենալ մասնագիտական կողմնորոշում՝ հիմնված աշխատաշուկայի պահանջարկի և ինքնաճանաչման վրա:

Խնդիրներ՝

Дата: 9 ноября, 2025Автор: varsenikgrigoryanblog0 Комментарии

Պատասխանել հարցերին

 Օքսիդներ

Ի՞նչ են օքսիդները։-օքսիդները թթուներից և տարերից կազմված միացություններ են։

Ինչպե՞ս են դասակարգվում օքսիդները ըստ իրենց հատկությունների։- օքսիդները կազմվում են o+ինչ որ տեսակի տարր։

Նշիր թթվային, հիմնական և ամֆոտեր օքսիդների օրինակներ։- օրինակ Po2 այս միացությունը կոչվում է ֆօսֆորի օքսիդ։

Ինչպիսի՞ ռեակցիաներով կարելի է ստանալ օքսիդներ։ — Mg+o2->MgO

Գրիր ռեակցիան՝ a) Մագնեզիումի այրումը օդում →-Mg+o2->MgO

Նոյեմբերի 10-15
Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 2․Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը՝ որպես յուրաքանչյուր մարդու իրավունքների և ազատությունների երաշխավոր․

Առաջադրանք
1․ Ընթերցե՛ք Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը և առանձնացրեք կրթությանը վերաբերող հոդվածները։
 /բլոգային աշխատանք/․

1)ABC և MNK եռանկյունները նման են, ընդ որում՝ k = 2, 5 : Գտեք MNK եռանկյան կողմերը, եթե ABC եռանկյան կողմերը 12 դմ, 8 դմ և 15 դմ են:

12:2,5=4,8

8:2,5=3,2

15:2,5=6

2)Նմա՞ն են, արդյոք, ABC և DEF եռանկյունները, եթե <A = 106^օ, <B = 34^օ, <E = 106^օ, <F = 40^օ, AC = 4,4սմ, AB = 5,2սմ, BC = 7,6սմ, DE = 15,6սմ, DF = 22,8սմ, EF = 13,2սմ:

այո նման են

3)ABC և KMN նման եռանկյունների մեջ AB և KM, BC և MN կողմերը նմանակ են։ Գտեք KMN եռանկյան կողմերը, եթե AB = 4 սմ, BC = 5 սմ, CA = 7 սմ , KM/AB = 2,1։

KM=AB x 2.1=4 x 2.1=8.4
MN = BC x 2.1 = 5 x 2.1=10.5
NK = CAx2.1=7×2.1=14.7

4)KPF և EMT եռան կյունները նման են, ընդ որում՝ KP/ME = PF/MT = KF/ET, <F = 20^օ, <E = 40^օ : Գտեք այդ եռանկյունների մյուս անկյունները։

KP=MN-20

PF=MT-40

5)Նման եռանկյունների երկու նմանակ կողմերն են 2 սմ և 5 սմ։ Առաջին եռանկյան մյուս երկու կողմերն են 3 սմ և 4 սմ։ Գտեք երկրորդ եռանկյան պարագիծը:

22.5

6)Նման ուղղանկյուն եռանկյունների երկու նմանակ կողմերը հարաբերում են, ինչպես 2 : 3: Նրանցից առաջինի էջերն են 3 սմ և 4 սմ։ Գտեք յուրաքանչյուր եռանկյան մակերեսը։

առաջին եռանկյան մակերեսը 6սմ

երկրորդ եռանկյան մակրեսը 15,5սմ

1. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն են իրար հոմանիշ։

1) դրվատել, կշտամբել, պախարակել, դատափետել
2) հմուտ, ճարտար, վարժ, զգլխիչ+
3) կուտակել, շրջապատել, հավաքել, ժողովել
4) անհաստատ, խախուտ, անկայուն, խարխուլ

2. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն են իրար հոմանիշ:

1) դեռափթիթ, մատղաշ, մանկամիտ, պատանի
2) դժխեմ, անողորմ, ժանտ, վայրագ
3) թաքնվել, պարուրել, քողարկել, սքողել+Ъ
4) մեծանուն, հանրահայտ, հռչակավոր, սնապարծ

3. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն են իրար հոմանիշ:

1) դանդաղ, ծանր, անշտապ, անփույթ+
2) խանդաղատանք, փաղաքշանք, գորովանք, սեթևեթանք
3) ճշմարիտ, ստույգ, ուղիղ, շիտակ
4) անիմաստ, անմիտ, անկաշկանդ, անհեթեթ

4. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն են իրար հոմանիշ:

1) աստանդական, ասպնջական, հյուրընկալ, վանատուր
2) վայրագ, փառասեր, մեծամիտ, անհարգալից
3) համայն, ամենայն, ամբողջ, բովանդակ+
4) դրացի, հարևան, կողակից, դրկից

5. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն են իրար հոմանիշ:

1) հյուրընկալ, ասպնջական, վանատուր, վաղնջական
2) վտանգազերծ, ապահով, անվնաս, անաղարտ
3) ծավի, լաջվարդ, բիլ, դեղձան
4) սերել, ծնվել, ծագել, առաջանա+

6. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն են իրար հոմանիշ:

1) գուցե, թերևս, հավանորեն, ըստ երևույթին
2) խառնվել, միանալ, ձուլվել, անէանալ+
3) հրապուրիչ, դյութիչ, հմայիչ, հուզիչ
4) անշեջ, մշտաբորբ, անմար, անխոտոր

7. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն են իրար հոմանիշ:

1) թափառական, աստանդական, դյուրաշարժ, նժդեհ
2) մազ, գիսակ, հեր, ագի
3) ակնդետ, սևեռուն, անքթիթ, ուշադիր+
4) ունևոր, մեծատուն, հարուստ, գծուծ

8. Ո՞ր շարքի ոչ բոլոր բառերն են իրար հոմանիշ:

1) մարմնեղ, թիկնեղ, հաղթանդամ, պարթևահասակ+
2) բիրտ, դժնյա, անողոք, անագորույն
3) դյութիչ, հմայիչ, հրապուրիչ, գրավիչ
4) ակնառու, աչառու, անկողմնակալ, արդար

Գծելով y = x² ֆունկցիայի գրաֆիկը՝ ստացվում է նկարում պատկերված կորը։

Այդ գրաֆիկն անվանում են պարաբոլ: Պարաբոլի (0, 0) կետն անվանում են պարաբոլի գագաթ, իսկ գագաթից ձախ ու աջ ձգվող կորերը՝ պարաբոլի ճյուղեր:

Նշենք գրաֆիկի որոշ առանձնահատկություններ․

1)Ֆունկցիայի գրաֆիկն անցնում է կոորդինատների սկզբնակետով:

2)Բացի 0-ից, մնացած բոլոր կետերում ֆունկցիայի գրաֆիկը գտնվում է x-երի առանցքից վերև:

3)Գրաֆիկը համաչափ է y-երի առանցքի նկատմամբ:

4)Ֆունկցիան աճում է [0, +∞) միջակայքում:

5)Ֆունկցիան նվազում է (−∞, 0] միջակայքում:

6)Ֆունկցիայի որոշման տիրույթը R-ն է, իսկ արժեքների տիրույթը՝ [0, +∞):

Առաջադրանքներ․

1)Տրված x-երի համար գտե՛ք y-ի այնպիսի արժեք, որ (x, y) կետը լինի y = x² պարաբոլի վրա.
ա) x = 0 y=0
բ) x = 3 y=9
գ) x = — 3.2 y=3.2
դ) x = 111 y=222
ե) x = √5.5 y=5.5
զ) x = — √13 y=13
է) x = 2√3 y=23
ը) x = — 6√1.5 y=54

2)Հայտնի է, որ (x, y) կետը պատկանում է y = x² պարաբոլին: Գտե՛ք y-ի տրված արժեքի համար x-ի բոլոր հնարավոր արժեքները: Քանի՞ այդպիսի x կա.
ա) y = 0 x=0
բ) y = 25 x=5
գ) y = 196 x=96
դ) y = 2.89 x=1,445
ե) y = — 16 x=-8
զ) y = -2 x=1
է) y = 2 x=1
ը) y = 45 x= 22,5

3)Ո՞ր կետերում է տրված ուղիղը հատում y = x² ֆունկցիայի գրաֆիկը.
ա) y = 0
բ) y = 6
գ) y = — 1.1
դ) y = 64

4)Կառուցե՛ք y = x² ֆունկցիայի գրաֆիկի համաչափը x-երի առանցքի նկատմամբ:

5)Տրված է y = x² ֆունկցիան: Ո՞ր կետերում է ֆունկցիան ընդունում ա) 9, բ) 0, գ) 15, դ)– 25 արժեքը:

Հատվածների հարաբերություն կոչվում է նրանց երկարությունների հարաբերությունը: Դիտարկենք AB և VN հատվածները, ընդ որում՝ АВ հատվածը 2 անգամ մեծ է VN հատվածից:

AB և VN հատվածների հարաբերությունը հավասար է 2:1

AB/VN = 2/1

Ինչպես նաև, կարելի է պնդել, որ VN և AB հատվածների հարաբերությունը հավասար է 1:2 ։

VN/AB = 1/2

Հետևյալ օրինակում AR հատվածը հավասար է երեք միավորի, իսկ VZ հատվածը՝ երկու միավորի:

AR և  VZ  հատվածների հարաբերությունը հավասար է 3:2՝

AR/VZ=3/2 կամ VZ/AR=2/3

Եթե a և b հատվածների հարաբերությունը հավասար է c և d հատվածների հարաբերությանը, այսինքն՝  a/b = c/d, ապա այդ հատվածները կոչվում են համեմատական:

Համեմատենք վերևում դիտարկված հատվածները: Դրանք համեմատական չեն, քանի որ՝

AB/VN ≠ AR/VZ

Դիտարկենք հետևյալ նկարները․

Համեմատենք AB/VN և AH/VT հարաբերությունները՝ AB/VN=2/1

Ուրեմն, AB/VN = AH/VT, և հատվածները համեմատական են:

Եռանկյան կիսորդի հատկությունը․

Եռանկյան անկյան կիսորդը դիմացի կողմը բաժանում է կից կողմերին համեմատական մասերի:

AD/DC = AB/BC

Առաջադրանքներ․

1)Հետևյալ հատվածներից որո՞նք են համեմատական a = 4 սմ և b = 6 սմ հատվածներին.
ա) c = 2 սմ, d = 3 սմ+
բ) m = 6 սմ, n = 9 սմ+
գ) l = 1 դմ, p = 1,8 դմ:

2)AB և CD հատվածները համեմատական են EF և MN հատվածներին: Գտեք EF-ը, եթե AB = 5 սմ, CD = 8 սմ, MN = 10 սմ:

AB/CD=EF/MN

5/8=EF/10

10×5:8=6.25

EF=6.25

3)Եռանկյան a և c կողմերը համեմատական են c և b կողմերին: Գտե՛ք եռանկյան պարագիծը, եթե a = 4 սմ, b = 9 սմ:

a=4

b=9

9:4=2.25

a+b+c=15.25

4)ABCD զուգահեռագծի անկյունագծերը հատվում են O կետում: Գտե՛ք զուգահեռագծի պարագիծը, եթե CD = 10 սմ, BC/CD = AC/OC:

BC=20

OC=10

AC=20

10+20+20=50

5)CD-ն ABC եռանկյան կիսորդն է: Գտե՛ք այդ եռանկյան պարագիծը, եթե BD = 20 սմ, AD = 15 սմ, AC = 21 սմ:

20+15+21=36

6)KP և MN հատվածները DO և AL հատվածներին համեմատական են։ Գտեք AL–ը, եթե KP = 8 դմ, MN = 40 սմ, OD = 1 մ:

kp/mn=do/al

1/8=al/10

10×1:8=6.25

al=6.25

1)Նկարում պատկերված է f(x) ֆունկցիայի գրաֆիկը: Պատկերե՛ք 2f(x) ֆունկցիայի գրաֆիկը։

1.

2.

3.

4.

2)Տրված է f(x) ֆունկցիայի գրաֆիկը։ Այն 1 միավորով վերև բարձրացնելով, այնուհետև y-ների առանցքի երկայնքով 2 անգամ ձգելով՝ ստացվում է g(x) ֆունկցիայի գրաֆիկը:
ա) Գծե՛ք g(x) ֆունկցիայի գրաֆիկը:

բ) g(x) ֆունկցիան արտահայտե՛ք f(x) ֆունկցիայի միջոցով։
գ) Գտե՛ք f(x) ֆունկցիայի զրոները:
դ) Գտե՛ք g(x) ֆունկցիայի փոքրագույն արժեքը:

3)Տրված է f(x) ֆունկցիայի գրաֆիկը: Այդ գրաֆիկը համաչափ արտապատկերելով (շրջելով) x-երի առանցքի նկատմամբ, այնուհետև y-ների առանցքի երկայնքով 2 անգամ սեղմելով՝ ստացվում է g(x) ֆունկցիայի գրաֆիկը:
ա) Գծե՛ք g(x) ֆունկցիայի գրաֆիկը:

բ) g(x) ֆունկցիան արտահայտե՛ք f(x) ֆունկցիայի միջոցով։
գ) Գտե՛ք g(x) ֆունկցիայի մեծագույն ու փոքրագույն արժեքները:

4)Տրված է f(x) ֆունկցիան, որի արժեքների տիրույթը [—3, 5] միջակայքն է:
Գտե՛ք ա)2/3f(x), բ) 1.8f(x) ֆունկցիայի արժեքների տիրույթը:

5)Տրված f(x) ֆունկցիան y-ների առանցքի երկայնքով սեղմեցին 2 անգամ, որից հետո համաչափ արտապատկերեցին աբսցիսների առանցքի նկատմամբ: Ո՞ր ֆունկցիայի գրաֆիկը ստացվեց: