Рубрика: հանրահաշիվ

1)Ձևափոխեք հանրահաշվական կոտորակի․

1.a+1/ab

2.x+y/xy

3.bx+ay/ab

4.5ab/7x

5.5ax-7b/6a

6.1+abc /abc

2)Ձևափոխեք հանրահաշվական կոտորակի․

1.2ab/ab

2.

Միևնույն հայտարարով A/B և C/B հանրահաշվական կոտորակները գումարում և հանում են հետևյալ կանոնով՝

Իսկ եթե կոտորակները ունեն տարբեր հայտարարներ, ապա նախ դրանք բերում ենք ընդհանուր հայտարարի, նոր գումարում կամ հանում ըստ (1) և (2) կանոնների:

A/B և C/D հանրահաշվական կոտորակների բազմապատկումն ու բաժանումը կատարում են հետևյալ կանոնով՝

Առաջադրանքներ․

1)Կատարեք գործողությունները․

1.x+y/3

2.a-b/7

3.2x-3y/5

4.5m+3n/4

5.x+3x/4=4x/4=x

6.7a+3a/8=10a/8=2

2)Կատարեք գործողությունները․

1.x/2

2.a/3

3.ab/5

4.xy/7

5.3x/3

6.a/8

3)Կատարեք գործողությունները․

1.-(x-1)/x-1=-1

2.2/x-y

3.5a/a-b

4.5m-3/n-m

5.

6.

1.(a-b)(a+b)/a+b=a-b

2.x+1/(x-1)(x+1)=x-1

3.(m-n)(m+n)/2m+2n=m-n/2

4.xm+xn/(m-n)(m+n)=x/m-n

5.(x-1)/(x-1)(x+1)=x-1/x+1

6.(a-b)(a+b)/a+b=a-b/a+b

7.(n-m)(n+m)/n-m=n+m/n-m

8.p(1-p)/(p-1)(p+1)=-p/p-1

9.a(a-2/2-a)(2+a)=-a/2+a

1)

1.x+y/2

2.a+b/2

3.m-n/2

4.12am/x-y

5.a-b/a+b

6.x+y

Թվային արտահայտությունը կազմվում է թվերից, թվաբանական գործողությունների նշաններից և փակագծերից:

Թվային արտահայտության գործողությունների արդյունքում ստացված թիվը կոչվում է թվային արտահայտության արժեք:

Եթե թվային արտահայտությունը պարունակում է նաև տառեր (կամ միայն տառեր), ապա այն կոչվում է հանրահաշվական արտահայտություն:

Հանրահաշվական կոտորակ կոչվում է AB տեսքի արտահայտությունը, որտեղ A-ն որևէ բազմանդամ է, իսկ B-ն՝ ոչ զրոյական բազմանդամ:

Հանրահաշվական կոտորակը բազմանդամի և ոչ զրոյական բազմանդամի քանորդ է:

x/x−3; b−1/b+6; 1+x³/x²+1; y+2/y²−6y+6 արտահայտությունները հանրահաշվական կոտորակներ են:

Հանրահաշվական կոտորակների հիմնական հատկությունը․

Կոտորակի համարիչի և հայտարարի նույն թվի վրա բաժանելը կոչվում է կոտորակի կրճատում:

Հանրահաշվական կոտորակի արժեքը չի փոխվի, եթե նրա համարիչը և հայտարարը բազմապատկենք միևնույն արտահայտությամբ, որի արժեքը զրոյից տարբեր է:

Հանրահաշվական կոտորակի արժեքը չի փոխվի, եթե նրա համարիչը և հայտարարը բազմապատկենք միևնույն արտահայտությամբ, որի արժեքը զրոյից տարբեր է:

Հաճախ հանրահաշվական կոտորակների հետ գործողություններ կատարելիս, պետք է լինում փոխարինել կոտորակի համարիչը կամ հայտարարը հակադիրով: Սակայն, որպեսզի կոտորակի արժեքը չփոխվի, պետք է հետևել նշանի փոփոխության կանոններին՝

կոտորակի արժեքը չի փոխվի, եթե 

— փոխենք համարիչի և հայտարարի նշանները,

— փոխենք համարիչի և ամբողջ կոտորակի նշանները,  

— փոխենք հայտարարի և ամբողջ կոտորակի նշանները:

Եթե A-ով և B-ով նշանակենք հանրահաշվական կոտորակի համարիչն ու հայտարարը, ապա նշանի փոփոխման կանոնը կարելի է գրել հետևյալ կերպ՝  

1)Կրճատե՛ք կոտորակները․

1.(x+y)/2ax

2.1

3.2/5

4.1/2

5.1/4xy

6.5m/7n(a-b)

7.p/2q

8.4a+b/9

2)Կրճատե՛ք կոտորակները․

1.-1

2.-2/3

3.-4mn/2m

4.3a/7

Լրացուցիչ աշխատանք (տանը)․

Կրճատե՛ք կոտորակները․

1.1/2

2.8/4

3.45/5

4.256/14

5.6/2a

6.14a/7ab

7.x/x

8.4mn

9.6abc

10.9xyz

Թվային արտահայտությունը կազմվում է թվերից, թվաբանական գործողությունների նշաններից և փակագծերից:

Թվային արտահայտության գործողությունների արդյունքում ստացված թիվը կոչվում է թվային արտահայտության արժեք:

Եթե թվային արտահայտությունը պարունակում է նաև տառեր (կամ միայն տառեր), ապա այն կոչվում է հանրահաշվական արտահայտություն:

Հանրահաշվական կոտորակ կոչվում է AB տեսքի արտահայտությունը, որտեղ A-ն որևէ բազմանդամ է, իսկ B-ն՝ ոչ զրոյական բազմանդամ:

Հանրահաշվական կոտորակը բազմանդամի և ոչ զրոյական բազմանդամի քանորդ է:

x/x−3; b−1/b+6; 1+x³/x²+1; y+2/y²−6y+6 արտահայտությունները հանրահաշվական կոտորակներ են:

Հանրահաշվական կոտորակների հիմնական հատկությունը․

Կոտորակի համարիչի և հայտարարի նույն թվի վրա բաժանելը կոչվում է կոտորակի կրճատում:

Հանրահաշվական կոտորակի արժեքը չի փոխվի, եթե նրա համարիչը և հայտարարը բազմապատկենք միևնույն արտահայտությամբ, որի արժեքը զրոյից տարբեր է:

Հանրահաշվական կոտորակի արժեքը չի փոխվի, եթե նրա համարիչը և հայտարարը բազմապատկենք միևնույն արտահայտությամբ, որի արժեքը զրոյից տարբեր է:

Հաճախ հանրահաշվական կոտորակների հետ գործողություններ կատարելիս, պետք է լինում փոխարինել կոտորակի համարիչը կամ հայտարարը հակադիրով: Սակայն, որպեսզի կոտորակի արժեքը չփոխվի, պետք է հետևել նշանի փոփոխության կանոններին՝

կոտորակի արժեքը չի փոխվի, եթե 

— փոխենք համարիչի և հայտարարի նշանները,

— փոխենք համարիչի և ամբողջ կոտորակի նշանները,  

— փոխենք հայտարարի և ամբողջ կոտորակի նշանները:

Եթե A-ով և B-ով նշանակենք հանրահաշվական կոտորակի համարիչն ու հայտարարը, ապա նշանի փոփոխման կանոնը կարելի է գրել հետևյալ կերպ՝  

Առաջադրանքներ․

1)Հետևյալ կոտորակներից ո՞րն է հավասար 2/(x−14)-ի:

Ընտրի՛ր պատասխանի ճիշտ տարբերակը:

• −(x+14)/−2
• −2/−(x−14)+
• (x−14)/−2
• 2/(14−x)
• −2/(14−x)+

2)Կոտորակը ձևափոխեք այնպես, որ նրա առջև դրված նշանը փոխվի հակադիրով՝

-(1-a)/-a

-x/x-3

-x+y/x+y

a-1/a-2

3)Կոտորակները բերեք 36x² հայտարարի`

5x²/36x²

72/36x²

4)A միանդամը կամ բազմանդամը ընտրեք այնպես, որ ստացվի ճիշտ հավասարություն՝

a=4

Լրացուցիչ աշխատանք (տանը)․

1)Կիրառելով հանրահաշվական կոտորակների հիմնական հատկությունը, ∗-ի փոխարեն գրիր այնպիսի արտահայտություն, որ ստացվի ճիշտ հավասարություն`

∗/9p=t²/p

2)2z/7y կոտորակը բերե՛ք 42y հայտարարի:

Ընտրի՛ր պատասխանի ճիշտ տարբերակը:

• 12z/42y
• 6z/42y
• 2z/42y

3)Կոտորակները բերեք 20x²y հայտարարի`

4)A միանդամը կամ բազմանդամը ընտրեք այնպես, որ ստացվի ճիշտ հավասարություն՝

1)

(a⁵)²=(a²)⁵

(a³)⁴=(a²)⁶

(a⁶)⁷=(a²)²¹

2)

1.11*(2^7-12)=11*2^-5 =11*1/2⁵ =11*32

2.5*(3^15-11)=5*3⁴=5*27

1.a^-1        2.a¹

3.a⁴         4.a

5.a^-10       6.a⁹

7.a¹         8.a⁹

9.a^-3        10.a^-8

1.2⁷          2.5⁶

3.4 ⁵          4.7 ⁷

5.3 ¹³        6.6¹³

7.16⁶        8.9¹⁵

1.5/6²             2.2/2⁹          3.25/49⁴          4.m/a⁷          5.m/a⁸         6.n/a¹²

Թվային արտահայտությունը կազմվում է թվերից, թվաբանական գործողությունների նշաններից և փակագծերից:

Թվային արտահայտության գործողությունների արդյունքում ստացված թիվը կոչվում է թվային արտահայտության արժեք:

Եթե արտահայտության մեջ պատահում է բաժանում զրոյի վրա, ապա այդ արտահայտությունն արժեք (իմաստ) չունի: Զրոյի վրա բաժանել չի կարելի:  

(−3)²+5⋅0,2 թվային արտահայտության արժեքը հավասար է 10-ի:

(7−(−2)⁵+(6⋅4))0 արտահայտությունն արժեք չունի:

Եթե թվային արտահայտությունը պարունակում է նաև տառեր (կամ միայն տառեր), ապա այն կոչվում է հանրահաշվական արտահայտություն:

(−3)²+5x;3a+4b;(2x−6)/3 արտահայտությունները հանրահաշվական են:

Հանրահաշվական կոտորակ կոչվում է A/B տեսքի արտահայտությունը, որտեղ A-ն որևէ բազմանդամ է, իսկ B-ն՝ ոչ զրոյական բազմանդամ:

Հանրահաշվական կոտորակը բազմանդամի և ոչ զրոյական բազմանդամի քանորդ է:

x/(x−3);(b−1)/(b+6);(1+x³)/(x²+1);(y+2)/(y²−6y+6)արտահայտությունները հանրահաշվական կոտորակներ են:

Իմանալով իրական թվերի բազմապատկման կանոնը՝ սահմանենք իրական թվի ամբողջ ցուցիչով աստիճանը:

Եթե n-ը բնական թիվ է և a≠0, ապա՝

1. aⁿ=a⋅a⋅⋅⋅a n  անգամ

2. a⁻ⁿ=1/aⁿ

Օրինակ

4⁻³=1/4³=1/64

7⁻²=1/7²=1/49

Օգտվելով իրական թվերի բազմապատկման օրենքներից՝ դժվար չէ համոզվել, որ այս ձևով սահմանված ամբողջ ցուցիչով աստիճանն ունի հետևյալ հատկությունները՝ 

1.a^m⋅aⁿ=a^m+n

2.a^m/aⁿ=a^m−n

3.aⁿ⋅bⁿ=(a⋅b)ⁿ

4.aⁿ/bⁿ=(a/b)ⁿ

5.(aⁿ)^m=a^n⋅m

Առաջադրանքներ․

1)Հաշվե՛ք․

ա)5⁰ =1

բ)(-1/3)⁰ =1

գ)(-1,2)⁰ =1

դ)(-1)⁰ =1

2)Հաշվե՛ք․

ա)2⁴ / 2³ =2¹=2

բ)2⁴ / 2⁴ =2⁰=1

գ)(-0,3)⁴ / (-0,3)⁵ =(-0,3)^-1 =-1/0,3

դ)0,2⁷ / 0,2⁵ =0,2²=0,2

3)Գրե՛ք ամբողջ ցուցիչով աստիճանի տեսքով․

ա)2 · 2 · 2 =8

բ)2³ · 2⁵ =4⁸

գ)1 / 3² =3²

դ)4 =4

ե)0,5⁶/0,5⁷ =

զ)(-1/5)³ : (-1/5)⁷ =

4)Համեմատե՛ք․

ա)5⁰ = (-5)⁰

բ)5^-2 < 5²

գ)(-2)³ > (-2)⁰

5)Գրե՛ք ամբողջ ցուցիչով աստիճանի տեսքով․

ա)a³ · a⁴ =a⁷

բ)a⁴ · a =a⁵

գ)a¹³ : a⁶ =a⁷

դ)a⁴ · b⁴ =ab⁸

Լրացուցիչ աշխատանք (տանը).

1)Հաշվե՛ք․

ա)2⁴ / 2⁵ =2^-1

բ)2⁵ / 2⁷ =2^-2

գ)3⁵ / 3⁴ =3¹

դ)3¹⁰⁰ / 3¹⁰⁰ =3²⁰⁰

2)Գրե՛ք ամբողջ ցուցիչով աստիճանի տեսքով․

ա)1/3 =1/3

բ)1/3 · 3 · 3 · 3 =1/54

գ)5 =5

դ)1/16 =1/16

ե)1/25 =1/25

զ)2³ : 2³ =

է)9⁷/ 9⁵ =

3)Համեմատե՛ք․

ա)-3² և (-3)²

բ)(-2)⁴ և 2^-4

գ)-2⁴ և 2^-4

4)Գրե՛ք ամբողջ ցուցիչով աստիճանի տեսքով․

ա)a¹² : a =

բ)(a⁴)⁶ =

գ)(a²)⁵ =

դ)a⁷ · b⁷ =

Առաջադրանքներ․

1)Պարզեք՝ (-3;1) թվազույգը համակարգի լուծու՞մ է․

1)-3+1-3=-5  ոչ

2)-6-3-1=0 այո

1.-3-1+4=0  այո

2.-9+4+5=0 այո

2)Ցույց տվեք, որ (-2;1) թվազույգը համակարգի լուծում չէ․

1)-4x-1+5=0 այո

2)-2+1-3=0 այո

1)-4x+5y-1=0 այո

2)-6x-4=0 ոչ

3)a-ի և b-ի ի՞նչ արժեքների դեպքում (1;0) թվազույգը համակարգի լուծում է․