Рубрика: Uncategorized

Հատված-գիծ որը ունի սկիզբ ու վերջ։
Հատվածները նշանակում ենք Լատիանկան մեծատառերով։

Ճառագայթ-գիծ որը ունի սկիզբ, բայց չունի վերջ։
Ճառաայթները նշանակում ենք Լատինական մեծաթառերով։

Ուղիղ-գիծ որը չունի սկիզբ և չունի վերջ։
Ուղիղը նշանակում են Լատինական փոքրատառերով։

Անկյուն-մի կետից դուրս եկող երկու ճառագայթների կազմած պատկերը։
Կա անկյան չորս տեսակ՝ սուր անկյուն, բութ անկյուն, ուղիղ անկյուն և փռված անկյուն։
Սուր անկյունները զրո աստիճանից մեծ և 90 աստիճանից փոքր անկյուններն են։
Բութ անկյունները 90 աստիճանից մեծ և 180 աստիճանից պոքր անկյուններն են։
Ուղիղ անկյունները 90 աստիճանի անկյուններն են։
Փռված անկյունները 180 աստիճանի անկյուններն են։

Շրջանագիծ-շրջանագիծը այնպիսի ներփակ գիծ է որի բոլոր կետերը ունեն նույն հեռավորությունը մի կետից՝ այդ կետը շրջանագծի կենտրոնն է։

Շառավիղ-շրջանագծի կենտրոնից ցանկացած կողմի տարված հատվածը կոչվում է շառավիղ։

Լար-շրջանագծի որևէ երկու կետ միացնող հատվածը, որը չի անցնում կենտրոնով կոչվում է լար։

Տրամագիծ-տրամագիծը շրջանագծի կենտրոնով անցնող ամենաերկար լարն է։
Տրամագիծը ունի շառավղի կրկնակի չափը։

Աղեղ-շրջանագծի այն մասը որը գտնվում է նրա ցանկացած երկու կետերի միջև կոչվում է Աղեղ։

Մայրիկս 33 տարեկան է իսկ հայրիկս 37։ 10 տարի հետո քանի տարեկան կլինի հայրիկս և քանի տարով մեծ կլինի մայրիկիցս։Լուծում37+10=47 33+10=43 47-43=4   Պատ․՝4 տարով

Հայրիկս 37 տարեկան է և մեծ է մայրիկիցս 4 տարով իսկ մայրիկս մեծ է ինձանից 24 տարով ։Քանի տարեկան եմ ես և մայրիկս ։Լուծում37-4=33 33-24=9   Պատ․՝ես 9 տարեկան եմ իսկ մայրիկս 33։

Իմ ընտանիքի անդամների տարիքները աճման կարգով

Եղբայրս-4տ

Ես-9տ

Մայիկս-33տ

Հայրիկս-37տ

Նվազման կարգով

Հայրիկս-37տ

Մայիկս-33տ

Ես-9տ

Եղբայրս-4տ

Ինչպես արդեն գիտեք, Երկիր մոլորակը պտտվում է և իր առանցքի, և Արեգակի շուրջը: Իր առանցքի շուրջ պտտվելը ակնառու կարող եք տեսնել նրա մոդելի’ գլոբուսի օրինակով:
Երկրի վրա տեղի ունեցող որոշ երևույթներ բացատրվում են Երկրի’ իր առանցքի շուրջ պտույտով: Օրինակ’ գիշերվա և ցերեկվա հերթափոխումը: Երկիրը լուսավորվում է Արեգակից: Եվ քանի որ այն գնդաձև է, բնականաբար միաժամանակ ամբողջապես չի կարող լուսավորվել: Լուսավորվում է այն մասը, որն ուղղված է դեպի Արեգակը: Բայց քանի որ այն պտտվում է իր առանցքի շուրջ, ուստի նրա բոլոր կողմերը հերթականությամբ ուղղվում են դեպի Արեգակն ու լուսավորվում: Պտույտի այդ պահին Արեգակին ուղղված կողմում կլինի ցերեկ, իսկ հակառակ կողմում’ գիշեր: Բնականաբար ցերեկն ու գիշերը հերթափոխում են միմյանց:

Իր առանցքի շուրջը Երկրի պտույտն անվանում են օրական պտույտ, իսկ Արեգակի շուրջը’ տարեկան պտույտ:
Այդպես են կոչվում, որովհետև Երկիրն իր առանցքի շուրջը մեկ լրիվ պտույտը կատարում է մեկ օրում (24 ժամում), իսկ Արեգակի շուրջը’ մեկ տարում: Տարվա տևողությունը 365 օր 5 ժամ 48 րոպե 46 վայրկյան է: Այն ուղին, որով շարժվում է մոլորակը, կոչվում է ուղեծիր։ Այլ կերպ ասած’ դա նրա հետագիծն է: Արեգակի շուրջը Երկրի պտտման ուղեծիրն ունի ձվածրի տեսք:

Երկրի տարեկան պտույտով է պայմանավորված նաև տարվա չորս եղանակների (գարուն, ամառ, աշուն, ձմեռ) կանոնավոր հերթափոխը:
Ուշադրություն դարձրեք, որ Երկրի պտտման առանցքը միշտ մնում է թեքված նույն դիրքով: Երկրի շարժման ընթացքում նրա մակերևույթի տարբեր մասեր տարբեր չափով են լուսավորվում Արեգակից: Այն կիսագնդում, որով Երկիրն ուղղված է դեպի Արեգակը, ամառ է, իսկ մյուս կիսագնդում’ ձմեռ:
Հունիսի 22-ին հյուսիսային կիսագնդում լինում են ամենաերկար ցերեկը և ամենակարճ գիշերը, իսկ հարավային կիսագնդում’ ամենակարճ ցերեկը և ամենաերկար գիշերը: Դեկտեմբերի 22-ին հյուսիսային կիսագնդում լինում են ամենակարճ ցերեկը և ամենաերկար գիշերը, իսկ հարավային կիսագնդում’ հակառակը: Սեպտեմբերի 23-ին ու մարտի 21-ին գիշերվա և ցերեկվա տևողությունները հավասարվում են: Այդ օրերին Երկրի երկու կիսագնդերը հավասարապես են լուսավորվում Արեգակից ընկնող ճառագայթներով և հավասարապես ջերմություն ստանում:
Այլ է պատկերը բևեռներում. մարտի 21-ից մինչև սեպտեմբերի 23-ը (վեցամիս) Հյուսիսային բևեռում ցերեկ է, որը կոչվում է բևեռային ցերեկ: Այդ նույն ժամանակամիջոցում Հարավային բևեռում գիշեր է, որը կոչվում է բևեռային գիշեր:
Սեպտեմբերի 23-ից մինչև մարտի 21-ը Հյուսիսային բևեռում լինում է բևեռային գիշեր, իսկ Հարավայինում’ բևեռային ցերեկ:

Հարցեր և առաջադրանքներ`

1. Որն է համարվում օրական և որը` տարեկան պտույտ։Օրական պտույտ է համարվում երբ երկիր մոլորակը պտտվում է իր առանցքի շուրջ, իսկ տարեկան պտույտ է համարվում այն  երբ մոլորակը պտտվում է արեգակի շուրջը։

2. Ինչ է նշանակում ուղեծիր և ինչ տեսք ունի Երկրի ուղեծիրը։ Այն ուղին, որով շարժվում է մոլորակը, կոչվում է ուղեծիր,այն ունի ձվածիր  տեսք։

3. Նշեք տարվա գիշերահավասարի օրերը։ Սեպտեմբերի 23-ին ու մարտի 21-ին գիշերվա և ցերեկվա տևողությունները հավասարվում են:

4. Ինչպես կբացատրեք չորս տարին մեկ փետրվար ամսվա 29֊րդ օրվա ավելացումը և ինչպես են անվանում այդ տարին։

1․ Հետևյալ թվերը գրի՛ր կարգային գումարելիների գումարի

տեսքով․

67484      60000+7000+400+80+4=67484

35841        30000+5000+800+40+1=35841

628841       600000+20000+8000+800+40+1=628841

2․ Կատարի՛ր գումարումը և ստուգի՛ր հանումով

7124+1321=8445

8445-7124=1321

Ստուգում

՝

+ —

3․ Կատարի՛ր բազմապատկում և ստուգի՛ր բաժանումով:

112 x 6=672

672:6=112

Ստուգում

՝

x —

—

—

4. Կատարի՛ր մնացորդով բաժանումը, ապա ստուգիր ճիշտ ես

կատարել այն։

69:7=9(6մն)

9×7+6=69

— Ստուգում՝

5․ Ի՞նչ թիվ պետք է գումարել 101-ին, որպեսզի արդյունքը հավասար

լինի 258-ի և 49-ի գումարին։206+101=307  

6․Երկու արտերից ցորեն հավաքեցին․ առաջին արտից՝ 3200կգ,

երկրորդից՝ 8800կգ։ Ապա ամբողջ բերքը տարան սայլերով։ Քանի՞

սայլ պահանջվեց, եթե նրանցից յուրաքանչյուրում տեղավորվում էր

400կգ ցորեն։Լուծում8800+3200=12000  12000:400=30:

7․ Բազմահարկ շենքում կա 64 բնակարան, իսկ նրա հարևանությամբ

գտնվող չորս միանման շենքերում՝ 144 բնակարան։ Բազմահարկ

շենքում որքանո՞վ ավելի բնակարան կա, քան հարևան շենքերից

յուրաքանչյուրում։Լուծում144:4=36 64-36=28     Պատ․՝28

8․ Երկու ցանկապատ ներկելու համար անհրաժեշտ եղավ 25 աման

ներկ՝ յուրաքանչյուրում 3կգ։ Առաջին ցանկապատը ներկելու համար

օգտագործվեց 24կգ ներկ։ Քանի՞ կիլոգրամ ներկ օգտագործվեց

երկրորդ ցանկապատը ներկելու համար։Լուծում։25×3=75 75-24=51 Պատ․՝51կգ

606.Հաշվեք

8մ 3սմ1մմ+20սմ9մմ=8մ24սմ

3սմ+20սմ=23սմ

1մմ+9մմ=10մմ-1սմ

23սմ+1սմ=24սմ

1կմ300մ +8կմ4մ30սմ=9կմ304մ30սմ

1կմ+8կմ=9կմ

300մ+4մ=304մ

1տ3ց4կգ+10տ30կգ=11տ3ց34կգ

1տ+10տ=11տ

30կգ+4կգ=34կգ

8ց39կգ+1տ9ց70կգ=2տ8ց9կգ

8ց+9ց=1տ7ց

1տ7ց+1տ=2տ7ց

39կգ+70կգ=1ց9կգ

2տ7ց+1ց9կգ=2տ8ց9կգ

3ժ20ր30վ+50ր30վ=4ժ11ր

20ր+50ր=1ժ10ր

30վ+30վ=1ր

1ժ10ր+1ր=1ժ11ր

3ժ+1ժ11ր=4ժ11ր

8ժ30վ-5ժ15վ=3ժ15վ

8ժ-5ժ=3ժ

30վ-15վ=15վ

607․Գնացքը կայարանից դուրս եկավ6-անց40-ին և տեղ հասավ նույն օրը ժամը 20․15-ին ինչքան ժամանակ էր գնացքը ճանապարհին։Լուծում20ժ15ր-6ժ40ր=19ժ75ր-6ժ40ր=13ժ35րՊատ․՝13ժ35ր

609․Մի ձմերուկի զանգվածը 4կգ 700 գրամ է միուսինը 2 անգամ ավելի որքան է 2 ձմերուկի զանգվածը։Լուծում4կգ 700գx2=9կգ400գ     4կգ700գ+9կգ400գ=14կգ 100գ  

612․(796+160):956=1

(2234+22):24=94

(5795+55):234=25

(517+15):14=38

(16334-274):803=20

(1806-959):7=121

(9848-512):389=24

(1121-679):13=34

614.Երկու հարյուր երկուսը մեծ է հարյուրից-202>100

Քառասունհինգը փոքր է հարյուր քառասունհինգից-45<145

617.(193484-74):1535>(33041-22):623=ճիշտ է

(3706112+23):507687<(1925+77):22= ճիշտ է

(42566-49):697>(3715-229):448= սխալ

(307495+11):133<(10042+2):27= ճիշտ է

618.Կառուցված շենքերից յուրաքանչյուրում  կա 8 բնակարան բոլոր բնակարանները 3 սենիականոց են։  Այդ շենքերում  սենիակների ընդհանուր քանակը 720 է  քանի շենք է կառուցված։Լուծում8×3=24 720:24=30         Պատ․՝30 շենք

619Մեծ միջազգային օդանավակայանում առավոտյան կանգնած էր 107 օդանավ կեսօրին դրանց քանակը դարձավ 125 քանի օդանավ էր վայրէջք կատարել օդանավակայաներում առավոտից մինչև կեսօր եթե այդ ժամանակամիջոցում օդանավակայաններում թռել էր 22 օդանավ։Լուծում107-22=85 125-85=40   Պատ․՝40

Երբ ես փոքր էի, պաշտում էի կրկեսը, և կրկեսում ամենից շատ գազաններն էին ինձ դուր գալիս: Ինձ հատկապես փիղն էր գրավում, որը, ինչպես հետո իմացա, նաև մյուս երեխաների սիրելին էր:

Ներկայացման ժամանակ այդ հսկայական վայրի կենդանին ցուցադրում էր իր անասելի քաշը, ուժը, չափսերը… Բայց իր ելույթից հետո մինչև հաջորդ ելույթի սկիզբը նա շղթայված էր, շղթայի մի ծայրը կապված էր փղի ոտքին, իսկ մյուսը` գետնի մեջ խրված ցցին:
Այն ընդամենը փայտի մի կտոր էր, որ միայն մի քանի սանտիմետր էր խրված հողի մեջ: Չնայած շղթան հաստ էր և ամուր, ինձ համար ակնհայտ էր, որ այդպիսի կենդանին, որն ընդունակ է ծառեր արմատախիլ անելու, հեշտությամբ կարող էր այդ ցիցը հանել ու փախչել:
Ինձ համար հանելուկ էր մնացել` ի՞նչն էր նրան պահում, ինչո՞ւ նա չէր փախչում:
Երբ դեռ հինգ-վեց տարեկան էի, հավատում էի մեծահասակների իմաստնությանը: Չեմ հիշում` այս հարցերը ես տվեցի ուսուցչի՞ս, հայրիկի՞ս, թե՞ հորեղբորս: Նրանցից մեկն ինձ բացատրեց, թե փիղը չի փախչում, քանի որ  վարժեցված է:
Այդ ժամանակ ես տվեցի միանգամայն ակնհայտ հարց. «Եթե փիղը վարժեցված է, էլ ինչո՞ւ են նրան շղթայում»:
Հիշում եմ, որ ոչ մի բավարար պատասխան չստացա: Ժամանակի ընթացքում մոռացա փղին էլ, նրա հետ կապված հարցերն էլ և այդ մասին հիշում էի միայն մարդկանց շրջապատում, ովքեր գոնե մեկ անգամ այդ հարցն իրենց տվել են:
Մի քանի տարի առաջ հայտնաբերեցի, որ, հուրախություն ինձ,  բավականին խելացի մի մարդ գտել է հարցի պատասխանը` կրկեսային փիղը չի փախչում, որովհետև նա մանկուց կապված է նմանատիպ ցցի:
Աչքերս փակեցի և պատկերացրի ցցին կապված նորածին անպաշտպան փղին: Վստահ եմ, որ այն ժամանակ փղիկն ամբողջ ուժով ձգվել է` փորձելով ազատվել: Բայց, չնայած  ջանքերին, ոչինչ չի ստացվել, քանի որ ցիցն այն ժամանակ բավականին ամուր է եղել:
Պատկերացնում էի, թե ինչպես է նա երեկոյան ուժասպառ ընկնում, իսկ առավոտյան փորձում նորից ու նորից… Մինչև, իր համար սարսափելի մի օր, նա հնազանդվել է իր ճակատագրին՝ ընդունելով սեփական անզորությունը:
Այդ հսկա և հզոր փիղը կրկեսից չի փախչում, քանի որ խեղճը կարծում է, թե չի կարող:
Նրա հիշողության մեջ մնացել է անզորության այն զգացողությունը, որն ապրել է ծնվելուց անմիջապես հետո:
Եվ ամենավատն այն է, որ այդ հիշողությանը նա երբեք չի կասկածում:
Նա այլևս երբեք չի փորձել իր ուժը կիրառել:
-Այսպիսին է կյանքը, Դեմիան: Բոլորս էլ ինչ-որ բանով նման ենք կրկեսի փղին. այս կյանքում մենք կապված ենք հարյուրավոր ցցերի, որոնք սահմանափակում են մեր ազատությունը:
Ապրում ենք` համարելով, որ «չենք կարող» անել բազում գործեր, ուղղակի, որովհետև, շատ վաղուց, երբ դեռ փոքր էինք, փորձել ենք ու չենք կարողացել:
Այն ժամանակ վարվել ենք այս փղի նման, մեր հիշողության մեջ գրանցել ենք այսպիսի հրահանգ. «Չեմ կարողացել, չեմ կարողանում և երբեք չեմ կարողանա»:
Մենք մեծացել ենք այս հրահանգով, որն ինքներս ենք մեզ տվել, և դրա համար էլ երբեք չենք փորձել ցիցը հանել:
Երբեմն, շղթայի ձայնը լսելիս, հայացք ենք ձգում ցցին և մտածում.
Չեմ կարողանում և երբեք էլ չեմ կարողանա:
…. Եվ միակ ձևը պարզելու, որ դու  կարող ես ինչ-որ բանի հասնել, նոր փորձ անելն է, որի մեջ կներդնես քո ամբողջ ոգին:

Հարցեր և առաջադրանքներ:
Ինչի՞ մասին է պատմվածքը:
Ի՞նչ է սովորեցնում այս ստեղծագործությունը:
Նմա՞ն ես այդ փղիկին:
Բառարանի օգնությամբ գտիր տրված բառերի հոմանիշները` հսկայական, ամուր, ակնհայտ, անասելի, խելացի, ջանք, բազում:

551.1794:(115:5)=78

115:5=23

1794:23=78

9768:24):37=11

(149736:24):367=77

149736:24=6239

6239:367=77

(263424:168):7=224

(183260:77):5=476

(705222:63):58=193

560.20×3-120:2<5-ճիշտ է

5×0-17×0+0<17ճիշտ է

3×24-56>6×0-13×12-24:2-ճիշտ է

1+0-0+1-0x0+2:2>1-1-ճիշտ է

561․Լարի առաջին կտորը երկրորդից երկար էր 6 անգամ իսկ երկրորդ կտորը երորդից կարճ է 4 անգամ որքան է այդ լարերի երկարությունների գումարը եթե  երրորդ լարի երկարությունը 96 մ է։Լուծում96:4=24 24×6=144 144+24+96=264     Պատասխան՝264

562.Ձեթը պահվում էր 2լ, 3 լ,6լ տարողությամբ անոթներում ընդ որում 6 լիտրանոց անոթների քանակը 4 անգամ ավելի էր քան երկուլիտրանոցին և 2 անգամ ավելի քան երեքլիտրանոցինը ։ընդամենը որքան ձեթ կար եթե վեցլիտրանոց անոթում եղած ձեթը 48 լ էր։լուծում

525   .(18+27):3=15

(16+28):4=11

(3×25):5=15

(18×132):6=396

(39×1205):13=3615

(48×5327):16=15981

(10372×51):17=31116

(2375×80):40=4750

(4096×75):25=12288

532.  531+1053:117-(443-399:57)=104

399:57=7

443-7=436

1053:117=9

531+9=540

540-436=104

57×2452+818-(338-78:78)=140245

78:78=1

338-1=337

57×2452=139764

139764+818=140582

140582-337=140245

3948-1359:9+206×42-272=12177

1359:9=151

206×42=8652

8652+151=8803

3948-151=3797

3797+8652=12449

12449-272=12177

73415-779։19+795×23=91659

779:19=41

795×23=18285

73415-41=73374

73374+18285=91659

309824:376+96514:902=931

309824:376=824

96514:902=107

824+107=931

488865:897-191875:625=238

488865:897=545

191875:625=307

545-307=238

538.Մարզադահլիճի մուտքից աջ նստած էին երկու անգամ ավելի շատ մարզասերներ քան մուտքից ձախ ընդմիջումից հետո դահլիճ եկան և 57 մարզասեր և նրանց ընդհանուր քանակը դարձավ  387 քանի մարզասեր էր նստած յուրաքանչյուր կողմում մինչև ընդմիչումը։Լուծում

Տրված բառերից նորերը կազմիր ակ, իկ, ուկ մասնիկներով (ածանցներով):
Այդ ածանցներն ի՞նչ իմաստ են տալիս բառին:

Ա. Աստղիկ, արկղիկ, թիթեռիկ, թերթիկ, գետիկ, նավիկ, դուռիկ,թռչունիկ, խոզիկ, գառիկ(ն):
Բ. Հայրիկ, մայրիկ, տատիկ, պապիկ, քաղցրիկ, անուշիկ, որդիակ, տաքուկ, հարսիկ(ն):

Տրված բառերից տեղ ցույց տվող ածանցավոր բառեր կազմի՛ր:
Գրի՛ր գործածված մասնիկները (ածանցները): Կազմածդ ո՞ր բառերն են մեծատառով սկսվում:

Օրինակ՝
հույն-Հունաստան:

Հիվանդ-հivandanwc,ծաղիկ-ծաղկաստան, մուկ-մկաստան, հայ-Հայաստան, նիստ-, այբուբեն-այբենարան, դաս-դասարան, դպիր-, դարբին-դարբնանոց, հյուր-հյուրանոց, զոր-զորք (ք), ռուս-Ռուսաստան, գործ-գործարան, բրուտ-բրուտարան, կույս-կուսանոց, ուզբեկ-Ուզբեկստան, հնդիկ-Հնդկաստան, , ծիրան-ծիրանենի:

Բնակավայր կամ տեղանք ցույց տվող բառերին այնպիսի ածանցներ ավելացրու, որ նոր բառերը տվյալ տեղի բնակչի իմաստն արտահայտի:

Օրինակ՝
լեռն-լեռնցի:

Երևան-երևանցի, քաղաք-քաղաքացի, Վան-վանեցի, Մուշ-մշեցի, Աշտարակ-աշտարակցի, Արտաշատ-արտաշատցի, Դվին-դվինցի, Կարս-կարսացի, Գյումրի-գյումրեցի, Լոռի-լոռեցի, Ամերիկա-ամերիկացի, ,, սար-սարեցի, գյուղ-գյուղացի:

Տվյալ բառազույգերի արմատները տեղափոխելով՝ բաղադրյալ նոր բառեր ստացի՛ր:

Օրինակ՝
բարեժպիտ, մանկամիտ-բարեմիտ, մանկաժպիտ:

ա) Ջրհարս, ծովանկար,-ջրանկար,
բ) ժանգապատ, արծաթագույն,-ժանգագույն,արծաթապատ
գ) հողածին, ջրաղաց,-ջրածին
դ) զորամաս, երկրամաս:-երկրազոր,երկրամաս

Տրված բառերը բաղադրիչների բաժանի՛ր: Արմատներն ի՞նչ մասնիկով են կապվում:
Օրինակ՝
Գրատախտակ- գր(գիր)+ա+տախտակ:
Ձեռագիր-ձեռ+ա+գիր, գեղանկար-գեղ+ա+նկար, շրջազգեստ-շրջ+ա+զգեստ, սիրահոժար-սիրել+ա+հոժար։

Տրված արմատների կրկնությամբ բառեր կազմի՛ր (արմատների մեջ ի՞նչ փոփոխություն է կատարվում):
Օրինակ՝
Փալաս-փուլուս:
Աման-չաման, մարդ-մուրդ, պարապ-սարապ, պակաս-ավել, մանր-մունր, փոքր-մեծ, ոլոր-մոլոր, սուս-փուս: